UOKiK wykorzystuje sztuczną inteligencję do wykrywania dark patterns w e-commerce. Narzędzie Drake analizuje treść, wygląd oraz kod stron internetowych i wskazuje elementy, które mogą wpływać na decyzje klientów. Dla właścicieli e sklepów to kolejny powód, aby dokładnie przyjrzeć się licznikom promocji, komunikatom o dostępności produktów, zgodom i całej ścieżce zakupowej.
Z tego artykułu dowiesz się:
- jak Drake wykorzystuje AI do wykrywania dark patterns w e-commerce,
- jakie elementy stron internetowych może analizować nowe narzędzie UOKiK,
- które mechanizmy sprzedażowe najmocniej wpływają na decyzje konsumentów,
- jakie praktyki w ścieżce zakupowej powinien zweryfikować właściciel e-sklepu.
Drake sprawdzi strony internetowe pod kątem dark patterns
Drake to stworzone przez UOKiK narzędzie wykorzystujące sztuczną inteligencję do wykrywania potencjalnych dark patterns. System analizuje treść, wygląd oraz kod stron internetowych. Jego zadaniem jest wskazywanie elementów, które powinny zostać dokładniej sprawdzone przez ekspertów Urzędu.
Skala projektu jest istotna z punktu widzenia e-commerce. W pierwszej fazie prac UOKiK przeanalizował ponad 300 stron internetowych, głównie należących do sektora e-commerce. Eksperci zbadali również kod źródłowy 100 stron oznaczonych jako wykorzystujące dark patterns. Dane wykorzystano do trenowania rozwijanego narzędzia AI.
UOKiK sięgnął także po badania konsumenckie, analizę skarg, literaturę naukową oraz metody neuromarketingowe, w tym eye tracking, facial tracking i EEG. Drake jest już wykorzystywany w bieżących analizach Urzędu, między innymi na wstępnym etapie postępowań wyjaśniających dotyczących praktyk siedmiu bukmacherów. System nie stwierdza jednak naruszenia prawa. Wynik jego analizy jest wskazówką dla pracownika UOKiK, który samodzielnie sprawdza materiał źródłowy i dokonuje dalszej oceny.
Słuchaj podcastu „E-commerce bez tajemnic”
Liczniki promocji i komunikaty o dostępności wpływają na zakupy
Dark patterns w e-commerce mogą przyjmować różne formy. UOKiK wskazuje między innymi fałszywe liczniki czasu, automatyczne dodawanie produktów do koszyka, domyślnie zaznaczone płatne usługi, ukrywanie możliwości rezygnacji czy projektowanie interfejsu w taki sposób, aby zaakceptowanie określonej opcji było znacznie prostsze niż jej odrzucenie.
Znaczenie takich mechanizmów pokazują badania UOKiK. 53 proc. badanych deklarowało, że zdarzyło im się kupić produkt pod wpływem informacji o kończącej się promocji. 51 proc. wskazało komunikaty o ograniczonej dostępności produktu, a 45 proc. licznik odmierzający czas do końca promocji.
Problem nie dotyczy wyłącznie Polski. W skoordynowanym przez Komisję Europejską badaniu 399 sklepów internetowych i aplikacji sprzedażowych w Europie w 148 przypadkach wykryto co najmniej jeden z trzech analizowanych rodzajów dark patterns. 42 serwisy wykorzystywały fałszywe liczniki, 54 kierowały użytkowników w stronę określonego wyboru za pomocą wyglądu lub języka interfejsu, a 70 utrudniało dostęp do istotnych informacji.
Właściciele e-sklepów powinni przejrzeć całą ścieżkę zakupową
Uruchomienie Drake oznacza, że analiza potencjalnie manipulacyjnych praktyk może być prowadzona na większą skalę. Dla e-commerce szczególnego znaczenia nabiera więc nie tylko treść regulaminu czy komunikatów marketingowych, lecz także sposób zaprojektowania interfejsu. W praktyce warto zweryfikować między innymi sposób prezentowania promocji i ograniczonej dostępności, działanie liczników czasu, dodatkowe produkty pojawiające się w koszyku, domyślnie zaznaczone opcje, proces wyrażania i cofania zgód oraz rezygnacji z subskrypcji.
Istotne jest również to, czy projekt graficzny nie prowadzi klienta do określonej decyzji poprzez nieproporcjonalne eksponowanie jednej możliwości. Komisja Europejska wskazuje dark patterns jako praktyki, które mogą skłaniać użytkowników do decyzji, których w innych warunkach by nie podjęli. Temat pozostanie ważny także ze względu na planowane regulacje. Komisja Europejska pracuje nad Digital Fairness Act, który ma między innymi odpowiadać na problemy związane z dark patterns, nieuczciwą personalizacją, marketingiem cenowym i cyfrowymi umowami.
Przeczytaj również: Oszustwa zalewają niemiecki e-commerce. 93 proc. badanych sklepów miało z nimi kontakt
FAQ. Drake i dark patterns w e-commerce
- Czym są dark patterns w sklepie internetowym?
Dark patterns to sposoby projektowania stron, aplikacji i procesów zakupowych, które mogą nakłaniać konsumenta do określonych decyzji. Przykładem może być fałszywy licznik promocji, ukrywanie ważnej informacji lub utrudnianie rezygnacji z usługi. - Czym jest Drake UOKiK?
Drake to narzędzie wykorzystujące sztuczną inteligencję do analizy stron internetowych pod kątem potencjalnych dark patterns. Bada między innymi treść, wygląd i kod serwisów. - Czy Drake automatycznie stwierdza naruszenie prawa?
Nie. Drakewskazuje elementy wymagające uwagi. Każdy potencjalny przypadek jest następnie weryfikowany przez pracownika UOKiK. Sam wynik działania systemu nie przesądza o naruszeniu przepisów. - Czy licznik promocji w sklepie internetowym jest zakazany?
Sam licznik nie oznacza automatycznie naruszenia. Problem pojawia się między innymi wtedy, gdy wywołuje fałszywą presję, na przykład odlicza czas do końca oferty, która po jego wyzerowaniu nadal obowiązuje. Komisja Europejska zalicza takie rozwiązanie do przykładów dark patterns.
